Uykusuzluk için melatonine sarılanlara uzmanından uyarı

Modern yaşamın getirdiği stres, ekran bağımlılığı ve düzensiz yaşam alışkanlıkları uykusuzluğu çağın en yaygın sağlık krizlerinden biri haline getirdi. Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan Türkiye’de Sağlığın Geliştirilmesi Araştırma Raporu verilerine göre, 18 yaş ve üzerindeki bireylerin yüzde 23,7'si düzenli olarak uyku problemi yaşadığını ifade ediyor. Araştırmada uyku sorunu bildirenlerin yüzde 50,3'ü yeterli süre uyuyamamaktan, yüzde 24,3'ü uykuya dalmakta zorlanmaktan ve yüzde 16'sı ise hiç uyuyamamaktan şikayet ediyor.

Giderek tırmanan bu tablonun karşısında çareyi reçetesiz ürünlerde arayan pek çok vatandaş ise eczanelerden veya internet sitelerinden kolayca temin edilebilen melatonin takviyelerine yöneliyor. Ancak kamuoyunda "vücutta zaten bulunan zararsız bir destek" algısıyla tüketilen melatonin hakkında uzmanlardan kritik uyarılar geliyor.

"DOĞAL OLMASI YAN ETKİSİ OLMADIĞI ANLAMINA GELMEZ"

Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi’nden Psikiyatri Uzmanı Dr. Merve Gümüşay, melatoninin biyolojik açıdan son derece güçlü bir hormon olduğunu hatırlatarak, ürünlerin "doğal" veya "bitkisel" kisvesi altında pazarlanmasının gelişigüzel kullanım hakkı doğurmadığını belirtti. Melatoninin beyindeki epifiz bezinden salgılanarak vücuda gecenin başladığını haber veren bir sinyal mekanizması olduğunu ifade eden Dr. Gümüşay, bu hormonun kişiyi doğrudan bayıltan ya da uyutan bir sakinleştirici gibi görülmemesi gerektiğini kaydetti.

Melatoninin beynin ana zamanlama mekanizmasını ayarlayan bir saat işlevi gördüğünü vurgulayan Dr. Gümüşay, takviyenin yalnızca dozajının değil, günün hangi saatinde alındığının da hayati öneme sahip olduğunu belirtti. Yanlış saatte içilen melatoninin beklenen faydayı sağlamayacağı gibi kişinin 24 saatlik sirkadiyen ritmini tamamen ters yüz edebileceği uyarısında bulunuldu.

FİZİKSEL BAĞIMLILIK YAPMIYOR ANCAK PSİKOLOJİK TUZAĞA DÖNÜŞÜYOR

Kamuoyunda sıkça merak edilen bağımlılık konusuna da açıklık getiren Dr. Gümüşay, mevcut bilimsel çalışmalar doğrultusunda melatoninin klasik uyku hapları, benzodiazepinler ya da sakinleştiriciler gibi fiziksel tolerans veya yoksunluk sendromu üretmediğini kaydetti. Buna karşın ilacın ciddi bir psikolojik bağımlılık kapısı aralayabileceğine dikkat çeken uzman isim, bireylerin zamanla "Melatonin almadan asla uyuyamam" şeklinde bir kaygı geliştirdiğini ve takviyenin bir güvence davranışına dönüştüğünü ifade etti. Bırakıldığında uykusuzluğun geri dönmesinin ise biyolojik bir yoksunluktan ziyade tedavi edilmeyen asıl sorunun varlığını sürdürmesinden kaynaklandığı aktarıldı.

Laboratuvar çalışmalarında melatoninin hücre yenilenmesi, bağışıklık sistemi ve yaşlanma karşıtı etkilerine rastlansa da bu verilerin sağlıklı insanlarda rutin bir tedavi desteği olarak görülmesi için yeterli klinik kanıt bulunmadığı hatırlatıldı.

SABAH SERSEMLİĞİ, BAŞ AĞRISI VE KAZA RİSKİ

Masum sanılan melatoninin sanılanın aksine çok sayıda yan etkiye yol açabildiğini dile getiren Dr. Gümüşay; sabahları geçmeyen sersemlik hissi, gün içi uyuklama hali, baş ağrısı, baş dönmesi, mide bulantısı ve aşırı canlı veya kabus dolu rüyaların sık bildirilen şikayetler arasında yer aldığını söyledi. Seyrek olarak tansiyon düşüklüğü, karın krampları, oryantasyon kaybı ve vücut sıcaklığında ani azalmaların da görülebildiği aktarıldı.

Gece alınan takviyenin etkisinin sabaha sarkması durumunda araç ve iş makinesi kullananların, dikkat gerektiren işlerde çalışanların ve denge kaybı riski taşıyan ileri yaştaki bireylerin büyük tehlike altında olduğu kaydedildi. İlacın vücuttan atılımının yaşlandıkça yavaşladığı belirtilirken, etki görmeyip kendi kararıyla dozu artıran kişilerin vücutlarına kontrolsüz bir yük bindirdiği vurgulandı.

İLAÇ ETKİLEŞİMLERİNE VE KARACİĞER YÜKÜNE DİKKAT

Melatonin takviyesinin kesinlikle alkol veya diğer uyku ilaçlarıyla karıştırılmaması gerektiğinin altı çizildi. Bununla birlikte kan sulandırıcı kullananların, epilepsi hastalarının, bağışıklık baskılayıcı tedavi görenlerin ve bazı antidepresanları tüketenlerin doktor onayı olmadan melatonine dokunmaması gerektiği bildirildi.

Karaciğer yetmezliği bulunan kişilerde hormonun vücuttan temizlenmesinin güçleştiği, hamilelik ve emzirme dönemindeki kadınlar ile otoimmün hastalığı olan bireylerde güvenlik verilerinin yetersiz olduğu ve hekim kontrolünün şart olduğu ifade edildi.